جهت نزول : اسباب النّزول سيوطىّ : عمر گفت سزاى كار مسلمين در بدر بروز احد داده شد ، چون آن روز مخيّر بودند كه اسيران جنگى را بكشند يا جان بها و فديه بستانند و آزاد كنند ، مردم فديه و آزادى را انتخاب كردند كه هم مال به دست مىآوردند و هم خويشاوندانشان از مرگ نجات نمىيافتند ، در برابر اين عمل روز احد هفتاد نفر از مسلمين كشته شدند و دندان پيغمبر ( ص ) شكست و آن آسيبها بمردم رسيد ، اين آيه براى نشان دادن اين مجازات نازل شد . ترجمه : 165 156 اى مسلمانان آيا چو آسيبى ز دشمن [ در احد ] بشما رسيد با اينكه دو چندان آن از شما بديشان رسيده گوئيد : چرا چنين شد ؟ اى پيغمبر بگو بايشان : اين رنجى است كه از خود بينيد [ كه چشم بغنيمت داشتيد و دشمن رها كرديد ] و البتّه خدا تواناى بر همه چيز است [ كه تواند شما يا دشمنتان را هميشه آسوده بدارد ] 166 و آن روز كه دو گروه كافر و مسلمان جنگيدند و شما را رنج رسيد بقدرت و علم خدا بود تا نمودار شود مؤمن از آن منافقين 167 كه چون به ايشان گفتند : بيائيد و به راه خدا بجنگيد يا جلو دشمن بگيريد ، گفتند : اگر صلاح دانستيم پيرو شما بوديم . اينان در آن روز بكفر نزديكتر بودند تا بايمان چه به زبان چيزى ميگفتند كه در دل نداشتند و خدا مىداند آنچه بدل نهان كردند . 168 همين بد دلان بودند كه به خانه نشستند و گفتند : اگر خويشان مسلمان ما گوش بسخن ما مىدادند و بجنگ نمىرفتند كشته نمىشدند . اى محمّد تو به آنها بگو : اگر اين سخن براستى گوئيد مرگ ز خود دور كنيد . سخن مفسّرين : « قَدْ أَصَبْتُمْ مِثْلَيْها » 165 طبرى نقل است : مقصود اين است اگر در احد بمصيبت كشته شدن و آسيب پيغمبر گرفتار شديد ، شما در بدر دو برابر مصيبت خود به آنها به كار برديد كه هفتاد نفر كشتيد و هفتاد نفر اسير كرديد . « هُوَ مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِكُمْ » 165 طبرى : قتاده نقل كرده كه مقصود اين است : چون شما خود در برابر رأى پيغمبر ( ص ) كه توقّف در مدينه و دفاع از مهاجمين بود اظهار نظر كرديد و رفتيد بجنگ كافران اين مصيبت بشما رسيد .